Vallahi ne ayd\u0131 \u015fu May\u0131s ay\u0131\u2026 Biliyorum, bir \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in May\u0131s ay\u0131 \u00e7ok belirleyici ve etkileyici bir ay oldu. \u00dczerimizden ge\u00e7en bir silindir, gelece\u011fe dair t\u00fcm umutlar\u0131m\u0131z\u0131, medeni ya\u015fam\u0131 yeniden getirme hayallerimizi ezdi ge\u00e7ti. Yeni tur, yeni \u015fans misali, ba\u015fa d\u00f6nd\u00fck yine. Bir yandan yorgun, \u00f6fkeli, ve y\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n etkisiyle paralize durumday\u0131z, di\u011fer yandan m\u00fcthi\u015f bir sivil toplum hareketi ve dayan\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7indeyiz. Bir sonraki se\u00e7imlere kadar\u2026 Durmak yok, yola devam diyoruz. Ne i\u00e7in? Hak, hukuk, adalet, e\u015fitlik, demokrasi\u2026 i\u00e7in.<\/p>\n
<\/p>\n
Hak, hukuk, adalet e\u015fitlik okey, ama demokrasi i\u00e7in biraz teredd\u00fctl\u00fcy\u00fcm. \u201cNe yani, kar\u015f\u0131 m\u0131s\u0131n demokrasiye?\u201d diyor olabilirsin. Yalan s\u00f6ylemeyece\u011fim. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fczen, g\u00fcc\u00fc elinde tutanlar\u0131n ve y\u00f6netenlerin hakimiyetinde oldu\u011funu varsayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fczen, demokrasiyle geliyor ve kendini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorsa, \u201cbunun nesi demokrasi?\u201d derim ben buna. Haks\u0131z m\u0131y\u0131m? Demokrasi ad\u0131na yap\u0131lanlar insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrt\u00fcyor. Hele ki geldi\u011fimiz duruma demokrasi ad\u0131na yap\u0131lan reformlarla gelindi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce.<\/p>\n
<\/p>\n
Sokrates demokrasi i\u00e7in, \u201c\u00e7e\u015fitlilik ve d\u00fczensizlikle dolu, hem e\u015fitlere hem de e\u015fit olmayanlara bir t\u00fcr e\u015fitlik da\u011f\u0131tan b\u00fcy\u00fcleyici bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir<\/em>.\u201d der. Platon, demokrasinin diktat\u00f6rleri, tiranlar\u0131 ve demagoglar\u0131 iktidara getirme riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. \u00a0Hatta, demokrasilerin y\u00f6netmek i\u00e7in en iyi donan\u0131ma sahip olanlar\u0131n iktidara gelmesinin pek olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uygun becerilere ya da ahlaka sahip olmayan liderlere sahip oldu\u011funu iddia eder. Platon Republic metninde Sokrates\u2019in \u201cdemokrasinin aptal liderleri<\/em>\u201d olarak nitelendirdi\u011fini belirtir. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131 kazanmas\u0131ndan birka\u00e7 ay sonra \u0130ngiliz halk\u0131n\u0131n kendisini ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Winston Churchill demokrasiye alayc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131yla \u201cDemokrasi en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim bi\u00e7imidir – denenmi\u015f olan di\u011ferleri hari\u00e7.<\/em>” laf\u0131n\u0131 eder*. Sence de komik, bir o kadar trajik de\u011fil mi?<\/p>\n <\/p>\n Sana ufak bir olay anlatay\u0131m. 28 May\u0131s g\u00fcn\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019de Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi ya\u015fan\u0131rken, ben Barcelona\u2019n\u0131n belediye se\u00e7imleri i\u00e7in sand\u0131k ba\u015f\u0131na gittim ve oyumu verdim. Birka\u00e7 aday\u0131n aras\u0131ndan se\u00e7im yapmam gerekiyordu. 6 y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fehrin y\u00f6netimine dair olduk\u00e7a yeterli bilgi ve deneyime sahip oldu\u011fum, ve bilin\u00e7li ve entelekt\u00fcel bir vatanda\u015f oldu\u011fum halde, kendimi yeterli derecede ehil g\u00f6remiyordum. \u0130tiraf ediyorum ki i\u00e7imde b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk y\u00fck\u00fc, hatta ku\u015fku vard\u0131. Eve adaylar\u0131 tan\u0131tan sayfa sayfa ka\u011f\u0131tlar gelse de, onlar\u0131 okuyup internetten ara\u015ft\u0131r\u0131p taahh\u00fctlerini incelesem de, yine de yeterince bilin\u00e7li bir tercih yapacak kadar kendime g\u00fcvenemiyordum.<\/p>\n <\/p>\n Do\u011frudur! \u201cCahil\u201d kesim dedi\u011fimiz topluluktan hi\u00e7bir fark\u0131m yoktu. Kendimce \u00f6yle. Ne kadar okusam sorsam soru\u015ftursam da, bir yere kadar bilebilir ve anlayabilirdim. Yapaca\u011f\u0131m se\u00e7im de o do\u011frultuda bilin\u00e7siz veya sa\u011fl\u0131ks\u0131z olacakt\u0131. Sence de kand\u0131r\u0131lmaya a\u00e7\u0131k bir durum de\u011fil mi? Demeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015fu ki, y\u00f6netilmek istedi\u011fimiz \u015fekli se\u00e7erken pek de rasyonel yollarla de\u011fil, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde duygusal d\u00fcrt\u00fclerle (sezgi) yap\u0131yoruz. Sonu\u00e7 i\u015fte ortada! \u201cHer millet lay\u0131k oldu\u011fu \u015fekilde y\u00f6netilir<\/em>.\u201d (Joseph de Maistre).<\/p>\n <\/p>\n \u0130\u015fin ironik taraf\u0131 \u015fu ki, de Maistre, bu laflar\u0131 Ayd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fi, Orta \u00c7a\u011f\u2019\u0131n \u00f6nyarg\u0131lar\u0131ndan, ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131ndan ve ideolojilerinden \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeye, bilgiye y\u00f6nelme d\u00f6neminde zikretmi\u015f, ve progresivismin (ilericili\u011fin) kar\u015f\u0131t\u0131 olarak, haklar\u0131n kendi kaderini tayin etmelerini engelleyecek gerici sistemlerin avukatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olmas\u0131. Kendisi bir demokrasi kar\u015f\u0131t\u0131ym\u0131\u015f, a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k da s\u00f6ylemi\u015f. Ne var ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u201captal liderleri\u201d b\u00fcy\u00fck kurnazl\u0131kla demokrasi laflar\u0131yla kafam\u0131z\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131p kendi kendilerine hizmet etmeyi m\u00fcthi\u015f beceriyorlar.<\/p>\n <\/p>\n Sokrates tarihi sayfalardan \u00e7\u0131kagelip demokrasiye ve se\u00e7imlerde oy verme konusuna \u00e7ok g\u00fczel bir benzetmeyle a\u00e7\u0131kl\u0131k getiriyor asl\u0131nda. \u00a0\u00d6\u011frencisiyle diyalogunda \u015f\u00f6yle sorar: \u201cE\u011fer ki deniz yoluyla bir yolculuk yapmak isteseydin, geminin kontrol\u00fcn\u00fcn kimde olaca\u011f\u0131na nas\u0131l karar verilmesini isterdin? Rastgele ve herhangi bir grup insan taraf\u0131ndan m\u0131, yoksa deniz seyahatleri konusunda deneyimli, bilgili ve\u00a0<\/em>e\u011fitim<\/em>li insanlar taraf\u0131ndan m\u0131?\u201d diye sorar. \u00d6\u011frencisi ehil olan ki\u015fiyi se\u00e7ece\u011fini s\u00f6yler. Buna cevaben Sokrates \u201cPeki bu durumda nas\u0131l olur da, bir \u00fclkedeki\u00a0<\/em>yeti\u015fkin<\/em> insanlar\u0131n rastgele ve herhangi bir grubunun bir \u00fclkeyi kimin y\u00f6netece\u011fine karar verebilecek donan\u0131mda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilmekteyiz?\u201d der**. <\/em><\/p>\n \u00a0<\/em><\/p>\n Sokrates <\/em>se\u00e7imlerde oy kullanmay\u0131 yetene\u011fe, bilgi ve beceriye ba\u011flar. Yeterli donan\u0131ma ve e\u011fitime sahip olmadan insanlara oy kullanma hakk\u0131 vermenin, f\u0131rt\u0131nal\u0131 bir havada yolculuk yapacak bir geminin kontrol\u00fcn\u00fcn kime teslim edilece\u011fi karar\u0131n\u0131 alma yetkisini vermekle ayn\u0131 oldu\u011funu savunur.\u00a0 Oy kullanmay\u0131 \u201cbir sezgi\u201d olarak g\u00f6rmenin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ve di\u011fer alanlarda oldu\u011fu gibi insanlara sistematik bir \u015fekilde \u00f6\u011fretilmesi gerekti\u011fini \u00f6nerir.<\/p>\n <\/p>\n \u015eimdi, \u201cNe oluyor sana Shirli, neden bozdun kafay\u0131 demokrasiyle?\u201d<\/em> diyeceksiniz. Valla ben de bilsem, yazaca\u011f\u0131m nedenini. 28 May\u0131s gecesinin ard\u0131ndan i\u00e7imde tuhaf sorgulay\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler hakimdi. \u00d6fke, isyan, kayg\u0131 kalmam\u0131\u015f, yerini \u201cneyi farkl\u0131 yapmal\u0131y\u0131z\u201d sorular\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Ondand\u0131r belki de, bir \u00f6nceki yaz\u0131mda yeniden umudu yitirme <\/em>hali yerine susmak ile sessiz kalma aras\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131m s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131k<\/em> halini yazd\u0131m. Bir kabulleni\u015fin ard\u0131ndan gelen harekete ge\u00e7me hali\u2026 \u015eu anda da geriye d\u00f6n\u00fck bir analiz yapma hali\u2026<\/p>\n <\/p>\n Bilmem, kelimelerim hallerimi anlatmakta yeterli mi\u2026 Bazen kelimeler kifayetsiz kalabiliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 haller anlat\u0131lmaz, anlat\u0131lamaz! Ya\u015fan\u0131r! Bir k\u0131r\u0131nt\u0131 dahi olsa, bu sat\u0131rlar\u0131 okurken kelimelerin i\u00e7inde kendini buluyorsan e\u011fer, i\u015fte bil ki, yaln\u0131z de\u011filsin. As\u0131l g\u00fczel olan, sen ve ben varsak, bil ki d\u0131\u015farda bir yerlerde dahas\u0131 var. Hem de daha niceleri\u2026<\/p>\n <\/p>\n Ege Denizinin ortas\u0131nda bir yerde\u2026<\/p>\n 18 Haziran 2023<\/p>\n <\/p>\n *Demokrasi en k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim bi\u00e7imidir.<\/p>\n